DE REGIO'S
LA COLLISTA PER REGIONE
Italië is verdeeld in twintig regio's met elk een eigen parlement. Vijf van deze regio's hebben een speciaal statuut. Sardinië en Sicilië vanwege het isolement. Valle d'Aosta (Franstalige), Trentino-Alto Adige (Duitstalige en Ladinisch) en Friuli-Venezia Giulia (Friulisch/Sloveens) vanwege de aanwezigheid van anderstaligen. In de regio Emilia-Romagna ligt de republiek/mini-staat San Marino.
Door op de betreffende regio op de kaart of in het menu te klikken:
- de beklimmingen op de kaart te bekijken
- toeristische informatie en beeldmateriaal
- bijzondere wielergebeurtenissen en/of -rondes.
Onder de links naar de regio's en kaart van Italië een schets van het land Italië en over diens ronde: il grande Giro d'Italia.
Italië: een schets
Wie Italië zegt of schrijft, zal ongetwijfeld denken aan de Romeinen, de pizza, de pasta, de wijn, vakantie aan een der grote meren, Rome, Napels, Milaan, voetbal en dan met name de grote drie van AC Milan, Leonardo da Vinci, .... Een onuitputtelijke lange rij is hieraan toe te voegen.
Achter de Alpen ligt één der langste landen - in de vorm van een laars - van Europa. Italia oftewel Italië in het Nederlands. Een land van uitersten: van hoog naar laag, rijk naar arm, industrie naar landbouw, aldus van noord naar zuid. De grens ligt ergens tussen Rome en Napels in. Het enige verticale zijn de Apennijnen - een berggebied dat in noord Toscane begint en eindigt in het diepe zuiden van de mezzogiorno - de middagzon - zoals het zinderende zuiden ook wordt genoemd.
Opmerkelijk is dat het land Italië, met haar grenzen zoals wij die kennen, vrij recent is. Kort van na de Tweede Wereldoorlog. Opmerkelijker is dat het sinds 1861 een staatkundige eenheid is geworden. Desalniettemin kent het land een zeer lange en indrukwekkende geschiedenis van overheersingen, veroveringen, stadsstaten, koninkrijken en van vele buitenlandse invloeden. De geschiedenis zeer grof geschetst begon het voor Italië met de Etrusken - een kunstzinnig en verfijnd volk - de Grieken en allerlei inheemse stammen. Pas vanaf de Romeinse overheersing ontstond er een zekere eenheid- dankzij hun militaire en bestuurlijke bekwaamheid - op het schiereiland. Het keerpunt van de Romeinse overheersing volgde in 312 na Christus met de tot het Christendom bekeerde keizer Constantinopel. Het grote Romeinse Rijk werd in tweeën verdeeld. Het West-Romeinse rijk, dat niet lang bestand was tegen de Germaanse invallen, en het Byzantijnse Rijk dat nog een kleine 1000 jaar zou bestaan. Tegen het einde van deze periode kwam de stadstaat Venetië tot bloei. In de late Middeleeuwen zou een Toscaanse schrijven, Dante Allegri, met zijn werk de uiteindelijke basis leggen voor de huidige Italiaanse taal. De Renaissance met beroemde personen als Leonardo da Vinci, Michelangelo en Rafaël luidden een hernieuwde bloeiperiode in. Keizer Karel V, koning van Spanje, keizer van Duitsland, heer der Nederlanden, regeerde met harde katholieke hand in zijn dagen begin zestiende eeuw. Hij bezat een rijk, waarin de zon niet onderging. Ook een andere keizer bezette grote delen van het land. Napoleon Bonaparte die ironisch genoeg een tijd lang op Elba werd vastgezet. De laatste grote wending voor de eenwording vond eind negentiende eeuw plaats met de risorgimento (herrijzenis) die onder leiding van Victor Emanuel II en Giuseppe Garibaldi leidde tot het Koninkrijk Italië in 1861 en de verovering van Rome 1870. De opkomst van het fascisme begin 20ste eeuw onder leiding van Mussolini en de Tweede Wereldoorlog leidden tot het uiteindelijke Italië zoals we het momenteel kennen.
De culturele kant van Italië wordt deels gevormd door alle invloeden van binnen en buitenaf. Het land kent legio schrijvers en dichters. Een greep: Umberto Eco, Giovanni Bocaccio, Dante, Petrarca. Muzikale genieën zoals Vivaldi, Verdi, Rossini maar ook de operazanger Pavarotti. Stijl en Italië zijn synoniem. Armani, Prada, Gucci, maar ook Ferrari, Lamborghini. Ten slotte de vele geleerden, uitvinders en ontdekkingsreizigers: Leonardo da Vinci, Galilei, Marco Polo, Vespucci, Columbus, Marconi.
Naast de historische en humane is er tevens het culinaire Italië. In eerste instantie wordt gedacht aan de pizza, de spaghetti, macaroni en andere pastawaren. Maar in werkelijkheid behelst de Italiaanse keuken veel meer. De bistecca alla fiorentina, ossobuco, bruschetta, crostini, panzanella, gerechten met tartufo (truffel) en de vele vis- en vleesgerechten. Internationaal bekende exportproducten zoals parmaham en diverse kaassoorten (gorgonzola, mozzarella en parmezaanse kaas). Dranken - warm en koud - in overvloed. Espresso en Cappuccino. Rode, witte wijnen en de prosecco. Martini, grappa en limoncello van de sterke kant.
Il grande Giro d'Italia
In navolging van de Tour de France in 1903 werd op 7 augustus 1908 in de Gazzetta dello Sport de eerste Giro d'Italia aangekondigd. In navolging van een autorace door heel Italië, die werd georganiseerd door concurrent Corriere della Sera, presenteerde de krant in zeven grote kolommen de Italiaanse tegenhanger van de Tour de France. De eerste etappe van de Giro startte op 13 mei 1909 van het Loretoplein in Milaan en eindigde in Bologna waar Dario Beni won. In die eerste editie werd 2448 kilometer overbrugd, die verdeeld waren over acht etappes. De Italiaan Luigi Ganna werd met 25 punten de winnaar van het evenement. Tot op heden wordt de Giro door de op roze papier gedrukte krant georganiseerd. Om die reden draagt de leider in het algemeen klassement de roze koerstrui.
De Giro is het meest gewonnen door een Italiaan. Tot 1950 won zelfs nog geen enkele buitenlander de Ronde. De Zwitser Hugo Koblet was de eerste niet-Italiaan die erin slaagde om de ronde te winnen. Maar in de jaren daarna waren het telkens weer Italianen die wonnen. Pas vanaf 1968 won steeds vaker een buitenlander het eindklassement.
Luigi Ganna was de beste in de eerste editie; hij won drie etappes en het eindklassement. De Giro van 1912 werd voor het eerst verreden in ploegverband, maar een jaar later keerde de organisatie weer terug naar het originele concept.
In de eerste jaren was het parcours van de Ronde van Italië vaak een stuk minder zwaar dan dat van haar Franse tegenhanger, de Tour. Pas in de jaren '30 en '40 wordt het parcours van de Giro selectiever, als er bergetappes door de Alpen en de Dolomieten worden opgenomen in het routeschema. In 1931 wordt ook de eerste roze trui, in het Italiaans maglia rosa
geheten, uitgereikt. Learco Guerra is de eerste rozetruidrager. Twee jaar later wordt het bergklassement ingevoerd en vanaf 1966 is er ook een puntenklassement.
Aanvankelijk startte en eindigde de Ronde van Italië ieder jaar in Milaan, de stad waar de organiserende sportkrant La Gazzetta dello Sport zetelt. Ondanks enkele uitzonderingen, was Milaan tot voor 1960 de vaste vertrek- en aankomstplaats: sinds dat jaar verschilt de plaats van vertrek per jaar. Ook als aankomstplaats werd Milaan in de daarop volgende jaren regelmatig afgelost: zo lag de eindstreep tweemaal in Florence (in 1965 en 1989) en Verona (in 1981 en 1984) en zelfs eenmaal op de Stelviopas (in 1975). In de periode van 1981 tot en met 1989 lag de finish van de Giro zelfs geen enkele keer in Milaan. In 1990 werd de traditie echter hersteld en de jaren daarna zou de aankomst weer in de hoofdstad van Lombardije liggen. In de editie van 2009 werd opnieuw met de traditie gebroken: de Ronde sloot in dat jaar af met een individuele tijdrit in Rome. In de edities van 1911 en 1950 voerde de Giro eveneens naar de Italiaanse hoofdstad. In 2010 lag de finish in Verona, in 2013 in Brescia, in 2014 in Triëst en in 2016 in Turijn.
Hoewel de route van de Giro hoofdzakelijk door Italië loopt, worden er regelmatig uitstapjes gemaakt naar de buurlanden: San Marino, Frankrijk, Monaco, Zwitserland en Oostenrijk. Soms wordt een land alleen tijdens een etappe doorkruist, maar het komt soms ook voor dat de start, finish of zelfs de hele route van een etappe in het buitenland ligt. De ronde is een aantal keer in het buitenland van start gegaan. Alfredo Binda, Fausto Coppi en Eddy Merckx zijn met vijf overwinningen koploper.
